Majski rituali i podsjećanja

Piše: Vojislav Bulatović

Problemi rada su na miran i manifestacioni način izbijali u javnost kao događaj drugog reda. U prvom planu su bili izvještaji i rezultati priče o ratovima, sankcijama, Trampovim carinskim udarima na svjetsku trgovinu. Kod nas se sasvim mirno praznovalo. Malo je sličnosti sa proslavama iz naše prošlovjekovne (socijalističke) stvarnosti. Podsjetimo se, tada su dodjeljivane i prvomajske nagrade za izvanredne rezultate i postignuća u sferi rada. Ima nas još dosta koji smo živjeli socijalizam, to jest sistem naših sirotinjskih snova i utopija i koji smo uz mnogo muka i nevolja razvalili i pomirili se sa "povratkom" u sistem za koji smo vjerovali (!) da se ne može vratiti, da je "istorijski prevaziđen".

Ako praznici služe da se slavi ono što je vrijedno u našoj praksi i da se pomene ono što nas na inspirativan način povezuje sa prošlošću onda je i ovaj 1. maj prilika da upremo pogled u plodove rada i stvaralaštva mnogih socijalističkih generacija a koji se danas svuda oko nas vide, čak i u onome što je famoznim procesom tranzicije zanemareno, devastirano, na pljačkaški način privatizovano. Sadašnje, digitalne generacije, oslonjene su uveliko na djela koja je socijalizam ostavio (gradovi i modeli urbanizacije, glavni dometi infrastrukture, obrazovni i zdravstveni sistem)… Ne zaboravimo, bio je to ubrzani i naporni udarnički marš radnika, omladine, na obnovi i izgradnji uništene zemlje! Imamo li razloga da sebi aplaudiramo za rezultate ovog tranzicijskog perioda ostvarene kroz sistem liberalnog kapitalizma a koji je uz pomoć državnog intervencionizma razvlačio "Alajbegovu slamu" društvene svojine (ovako su neki teoretičari ironično nazivali društvenu svojinu bez jakog titulara)? Dominantne ocjene su negativne. Radnici sa svojim sindikalnim organizacijama sada se adaptiraju na učinjene nepravde očekujući uz to da će proces evropeizacije donijeti nešto bolje.

Rusija i Ukrajina: Gdje prestaje rat, a počinje mir?

Evropeizacija kao strateška tema naše politike, ustvari je drugo ime za naš kompleks inferiornosti, jer odavno čekamo na nekoj udaljenosti od "otvorenih vrata" EU, koja nas, potomke slavnih ratnika, toliko omekšava i prinuđava na servilnost i udvaranje, čak i onima kojima je vazalstvo bilo princip opstajanja, našla je ovog maja svoje mjesto i među naše (autohtone) rituale i sjećanja. Pod imenom Dan Evrope, pod okriljem diplomatske mudrosti, nježno je pomjerila u drugi plan 80. godišnjicu Dana pobjede (9. maja) nad fašizmom. Na evropskom prostoru jedino je Rusija na najvišem nivou obilježila ovaj veliki datum. Za nju je to pitanje časti i poštovanja ogromnih žrtava koje je dala za oslobođenje Evrope i svoje. Evropa, u političkom okrilju EU, slavi Dan Evrope kao simbol pomirenja i afirmacije sadašnjosti nad zlopamćenjem prošlosti, ipak ne pokazuje nikakvo poštovanje prema narodu koji je mnogo doprinio da se korijen evropskog i svjetskog zla uništi. Naprotiv, sa razlogom, ili ne, Rusija je danas ozvaničena kao evropska prijetnja zbog koje EU poziva na podizanje vojne gotovosti na najviši nivo, uključujući, jačanje vojno-industrijskog kompleksa moćnih zemalja (Njemačke, Francuske) radi odbrane EU prostora. Kuda to vodi?!

Crna Gora i Srbija u sklopu Narodnooslobodilačkog rata Jugoslavije dale su, u evropskim razmjerama, srazmjerno broju stanovnika, ogroman doprinos opštoj pobjedi. Njihovu borbu protiv okupatora komplikovala je paralelna bratoubilačka borba čiji su korijeni bili u postojanju organizovanih antikomunističkih i monarhističkih snaga koje su oslobodilački rat usmjeravale u građanski. Posebnu formaciju bratoubilačkih i fašističkih snaga činile su ustaše i NDH snage. Svakom ozbiljnom analitičaru sasvim je jasno da je komunistička partija bila vodeća političko-organizaciona i idejna snaga NOB.

Ona je iskoristila oslobodilačku borbu da izvede revolucionarni prevrat obećavajući narodu novu Jugoslaviju po uzoru na SSSR. Njeni politički i vojni protivnici bili su inferiorni i nisu imali šansu da pobijede. Ono što nisu uspjeli oni, uspjela su njihova djeca, tj. djeca socijalizma. To je ironija istorije…

U ovoj godini, kod nas se ponovo obnavlja politička polemika oko antifašizma i kolaboracije, ali se prećutkuju motivi baš pomenute bratoubilačke borbe oko buduće vlasti (komunisti – monarhisti, NDH snage). Prećutkuje se ono što je produbljivalo našu tragediju… Iritantno je to što se odavanje počasti žrtvama fašizma koje su pale u tom ratu prisvaja od nekih političkih organizacija pod parolom antifašizma a svi drugi se svrstavaju u neki drugi tabor. Odavanje pošte, zaista ogromnim žrtvama oslobodilačkog (na nesreću i građanskog) rata je časna moralna dužnost svih. Ove godine je to urađeno na skroman način. Mnogobrojni spomenici, zapušteni i zaboravljeni nisu dočekali zaslužnu pažnju ni onih bučnih (politikantskih) antifašista. Nije održan nijedan naučni skup, nije bilo ni svečanih akademija na temu ovog datuma. To bi imalo smisla da se naučimo racionalno kretati kroz istoriju i da vodimo sa njom racionalan dijalog. Još nekoliko riječi o kolaboracionizmu. Pokušajmo naći evropske zemlje u toku Drugog svjetskog rata koje nisu imale kolaboracionističke ili fašističke režime (sigurni izuzeci su SSSR i Engleska). Naš antifašizam ima u Evropi paralelu sa De Golovim Pokretom otpora i poznim partizanskim pokretom u Italiji. Evropski kolaboracionisti su danas okupljeni pod zastavom EU, a naše antifašističke zemlje čekaju i dalje pred "otvorenim vratima" EU. Naš antifašizam je konkretno naš. Ako bi nekom građaninu postavili pitanje da li je antifašista on bi mogao sasvim mirno da pita šta da radi sa tim stavom u svom životu. U evropskom sistemu vrijednosti antifašizam se ne vrednuje sada.

(Autor je magistar sociologije u penziji)