![1690963](https://static.dan.co.me/images/slike/new/2024/08/31/h_1690963_220.jpg)
Iz te zdravstvene ustanove su agenciji MINA rekli da je uticaje klimatskih promjena na zdravlje teško kvantifikovati, zbog, kako su naveli, kompleksnog uzajamnog uticaja između klimatskih promjena i efekata adaptiranja na njih.
- Klimatske promjene utiču i uticaće na stope umiranja, povređivanja i obolijevanja kako od zaraznih, kao što su vektorske zarazne bolesti i bolesti koje se prenose vodom, tako i od nezaraznih bolesti poput kardio-vaskularnih, respiratornih i mentalno-zdravstvenih problema- kazali su iz IJZ-a.
Oni su ukazali na rizik koji se javlja usljed toplotnih talasa koji, kako su pojasnili, predstavljaju naročito izražen rizik za starije i osobe koje pate od respiratornih i kardio-vaskularnih oboljenja.
- Kvalitet vazduha se tokom toplotnih talasa često pogorša, što dodatno pogoršava zdravstvene probleme- kazali su iz IJZ i istakli da su starije osobe, trudnice, djeca i hronični bolesnici posebno osjetljivi na uticaj klimatskih promjena na zdravlje.
Na pitanje u čemu se ogledaju uticaji klimatskih promjena na zdravlje građana Crne Gore, iz IJZ-a su podsjetili da monitoring i evaluacija klime u Crnoj Gori pokazuju da su toplotni talasi sve češći, kao i da njihova dužina pokazuje visoku varijabilnost iz godine u godinu, iako je, iz dugoročne perspektive, vidljiv trend kontinuiranog rasta dužine trajanja toplotnih talasa.
Navodeći da u Crnoj Gori do sada nijesu rađena konkretna istraživanja o uticaju klimatskih promjena na zdravlje, iz IJZ-a su ukazali na procjene iz Programa adaptiranja zdravstvenog sistema na klimatske promjene u Crnoj Gori za period 2020-2022. godine prema kojima toplotni talasi dovode do 55 smrtnih slučajeva na godišnjem nivou.
Na pitanje da li toplotni talasi i klimatske promjene mogu uticati na širenje novih bolesti, iz IJZ-a su odgovorili potvrdno.
To se, kako su pojasnili, posebno odnosi na bolesti koje se prenose vektorima, pretežno komarcima i krpeljima.
- Prenos vektorskih bolesti je veoma složen i multifaktorski, a na njega utiče mnoštvo bioloških, ekoloških, socioekonomskih, demografskih i faktora koje ljudi izazivaju, uključujući klimatske promjene, migraciju, globalnu trgovinu i putovanja- kazali su iz IJZ-a.
Oni su upozorili da su klimatske promjene, iako jedan od nekoliko pokretača, prepoznate kao glavni ekološki faktor koji utiče na distribuciju vektorskih bolesti.
- Klimatske promjene pogoršavaju rizik i teret i vektora i patogena i omogućavaju njihovo unošenje i širenje u nove regije. Prenosioci bolesti – vektori (pretežno komarci i krpelji) koji ih prenose, oslanjaju se na spoljašnje izvore toplote kako bi održali svoju temperaturu unutar funkcionalnih granica- pojasnili su iz IJZ-a.
Oni su dodali da su klimatski uslovi glavne determinante u fiziologiji, ekologiji, razvoju i ponašanju vektora.
- Iako je interakcija između klimatskih varijabli i prenosa vektorskih bolesti složena, postoje jasni dokazi koji podržavaju povezanost između klimatskih promjena i prenosa vektorskih bolesti- kazali su iz IJZ-a.
Prema njihovim riječima, jedna od posljedica klimatskih promjena je i njihov uticaj na pojavu, rasprostranjenost i sezonske varijacije zaraznih bolesti ljudi.
To, kako su naveli iz IJZ-a, podrazumijeva pojavu i širenje već postojećih zaraznih bolesti na područjima gdje ih ranije nije bilo, ali i pojavu novih zaraznih bolesti.
Iz te zdravstvene ustanove su dodali da najveći uticaj klimatske promjene imaju na vektorske zarazne bolesti, odnosno zoonoze.
- Promjene u porastu prosječne temperature utiču na lakše razmnožavanje mikroorganizama i veću vjerovatnoću kontaminacije hrane, što utiče na povećan rizik od obolijevanja. Usljed klimatskih promjena češće su i pojave poplava na određenim područjima, a kao posljedica mogu se javiti bolesti povezane sa kontaminacijom vode- istakli su iz IJZ-a.
Oni su, ukazujući na upozoravajuću epidemiološku situaciju u Evropi proteklih godina po pitanju obolijevanja iz grupe zaraznih bolesti koje prenose vektori i širenja staništa pojedinih vektora, ocijenili da Crna Gora ne može biti pošteđena uticaja klimatskih promjena, ali ni od povećanog rizika od češćeg javljanja bolesti koje prenose insekti/vektori, kao i od bolesti koje se prenose kontaminiranom hranom i vodom.
Na pitanje da li se povećan broj respiratornih oboljenja može dovesti u vezu sa zagađenjem vazduha, iz IJZ-a su istakli da su zagađenje vazduha i klimatske promjene snažno povezani.
- Zagađenje vazduha uzrokuje klimatske promjene, a klimatske promjene uzrokuju promjenu kvaliteta vazduha. Klimatske promjene utiču na povećanje koncentracija prizemnog ozona koji je veoma štetan po zdravlje, povećanje izloženosti ljudi alergenima poput polena i doprinose pogoršanju kvaliteta vazduha- rekli su iz IJZ-a.
Oni su dodali i da toplotni talasi uzrokuju povećanje zagađenja prizemnom ozonom, jer se hemijske reakcije koje stvaraju ozon u atmosferi češće dešavaju na visokim temperaturama.
- Dugotrajne visoke temperature zbog klimatskih promjena često dovode do nastajanja šumskih požara, kada se oslobađaju velike količine PM čestica, ugljen monoksida i ostalih gasova koji imaju štetan efekat po zdravlje- naveli su iz IJZ-a.
Kako su dodali, suv vazduh koji nosi u sebi veliku količinu prašine tokom perioda vrućeg vremena takođe povećava količinu zagađenja česticama.
Na pitanje da li su smrtni ishodi moždanih udara, bolesti srca i raka pluća izraženiji u opštinama sa visoko zagađenim vazduhom, iz IJZ-a su ukazali na studiju “Uticaj zagađenja vazduha na zdravlje u Crnoj Gori” koja je objavljena 2016. godine i koja je, kako su naveli, dokazala da zagađenje vazduha predstavlja značajno optrećenje bolestima u gradovima u Crnoj Gori.
U toj studiji su, kako su pojasnili iz IJZ-a, analizirani podaci o izloženosti stanovništva praškastim PM 2,5 česticama u Podgorici, Pljevljima i Nikšiću, a studija je pokazala da je udio bolesti srca i krvnih sudova, kao i rak pluća, najveći u Pljevljima, potom u Nikšiću i Podgorici, što je u skladu sa konstatacijom da su smrtni slučajevi izraženiji u opštinama sa visokim zagađenjem vazduha, proporcionalno veličini zagađenja.
Komentarišući mogućnost većeg rizika od pojave karcinoma kože usljed klimatskih promjena, iz IJZ-a su rekli da istraživanja ukazuju na ultraljubičasto zračenje, zanimanje osobe, porast temperature, ponašanje pojedinca i zagađenje vazduha kao moguće faktore koji utiču na nastajanje karcinoma kože.
- Pretpostavlja se da klimatske promjene povećavaju rizik za nastanak karcinoma kože kroz više faktora i mehanizama, kao što su porast temperature okoline i potencijala za nastajanje karcinoma zbog zagađenja vazduha- kazali su iz IJZ-a.